Alacakların yaşlandırılması, bir şirketin müşterilerinden olan ticari alacaklarını, vadesi geçmiş olup olmamasına ve vadesi geçmişse kaç gündür tahsil edilemediğine göre sınıflandırmasıdır. Amaç yalnızca toplam alacağın büyüklüğünü görmek değil; alacakların ne kadarının henüz vadesi gelmemiş, ne kadarının gecikmiş ve ne kadarının tahsilat riski taşıdığını ortaya koymaktır.
Örneğin bir şirketin bilançosunda 10 milyon TL ticari alacak görünmesi tek başına yeterli bilgi vermez. Bu tutarın 9 milyon TL'si henüz vadesi gelmemişse durum görece sağlıklı; 5 milyon TL'si 90 günden fazla gecikmişse durum oldukça risklidir.
Sayısal örnek
ABC A.Ş.'nin 31 Aralık itibarıyla müşterilerinden toplam 6.000.000 TL ticari alacağı bulunduğunu varsayalım.
| Müşteri | Alacak Tutarı | Vade Durumu | Gecikme |
|---|---|---|---|
| A Müşterisi | 1.500.000 TL | Vadesi gelmemiş | 0 gün |
| B Müşterisi | 1.200.000 TL | Vadesi geçmiş | 15 gün |
| C Müşterisi | 900.000 TL | Vadesi geçmiş | 42 gün |
| D Müşterisi | 800.000 TL | Vadesi geçmiş | 75 gün |
| E Müşterisi | 1.000.000 TL | Vadesi geçmiş | 110 gün |
| F Müşterisi | 600.000 TL | Vadesi geçmiş | 190 gün |
| Toplam | 6.000.000 TL |
Alacaklar aşağıda, vadesi henüz gelmemiş olanlardan başlayarak gecikme süresine göre gruplandırılmıştır:
| Yaşlandırma Grubu | Tutar | Toplam Alacak İçindeki Pay |
|---|---|---|
| Vadesi gelmemiş | 1.500.000 TL | %25,0 |
| 1-30 gün gecikmiş | 1.200.000 TL | %20,0 |
| 31-60 gün gecikmiş | 900.000 TL | %15,0 |
| 61-90 gün gecikmiş | 800.000 TL | %13,3 |
| 91-180 gün gecikmiş | 1.000.000 TL | %16,7 |
| 180 günden fazla gecikmiş | 600.000 TL | %10,0 |
| Toplam | 6.000.000 TL | %100 |
Bu tabloya göre şirketin alacaklarının yalnızca %25'i henüz vadesi gelmemiştir. Buna karşılık %75'i vadesi geçmiş alacaklardan oluşmaktadır. Bu, tahsilat yönetiminin dikkatle incelenmesi gerektiğini gösterir.
Daha da önemlisi, 91-180 gün grubundaki 1.000.000 TL ile 180 günden fazla gecikmiş 600.000 TL birlikte değerlendirildiğinde, şirketin 1.600.000 TL alacağı 90 günden uzun süredir tahsil edilememektedir.
1.600.000 / 6.000.000 = %26,7
Yani toplam ticari alacakların yaklaşık dörtte biri üç aydan uzun süredir tahsil edilememektedir. Bu oran, şirketin kısa vadeli likiditesi açısından önemli bir uyarı göstergesidir.
Şirket gelir tablosunda satış ve hatta kâr göstermiş olabilir; fakat müşteriler ödeme yapmıyorsa bu satışlar kasaya girmemiştir. Kâr ile nakit aynı şey değildir.
| Aylık Nakit Çıkışı | Tutar |
|---|---|
| Personel gideri | 700.000 TL |
| Tedarikçi ödemeleri | 1.200.000 TL |
| Kredi taksitleri | 400.000 TL |
| Toplam | 2.300.000 TL |
ABC A.Ş.'nin 6 milyon TL ticari alacağı olmasına rağmen, alacakların önemli bir bölümü zamanında tahsil edilemiyorsa şirket 2,3 milyon TL'lik aylık nakit çıkışını karşılamakta zorlanabilir. Böyle bir durumda şirket kârlı olduğu hâlde banka kredisine ihtiyaç duyabilir.
CFO'nun yorumu şu olmalıdır: "6 milyon TL alacağımız var; ancak bunun 1,6 milyon TL'si 90 günden uzun süredir gecikmiş. Bu nedenle alacakların tamamını, kısa vadede kullanılabilir bir nakit kaynağı olarak kabul edemeyiz."
Şirket isterse her yaşlandırma grubuna farklı bir tahsil edilememe oranı atayarak basit bir risk tahmini yapabilir. Aşağıdaki oranlar yalnızca örnektir; gerçek oranlar şirketin geçmiş tahsilat deneyimi, müşteri kalitesi, sektör koşulları ve teminat yapısına göre belirlenmelidir.
| Yaş Grubu | Alacak | Tahsil Edilememe Varsayımı | Tahmini Risk |
|---|---|---|---|
| Vadesi gelmemiş | 1.500.000 TL | %1 | 15.000 TL |
| 1-30 gün | 1.200.000 TL | %2 | 24.000 TL |
| 31-60 gün | 900.000 TL | %5 | 45.000 TL |
| 61-90 gün | 800.000 TL | %10 | 80.000 TL |
| 91-180 gün | 1.000.000 TL | %25 | 250.000 TL |
| 180+ gün | 600.000 TL | %50 | 300.000 TL |
| Toplam | 6.000.000 TL | 714.000 TL |
Bu basitleştirilmiş hesaplamada şirketin 6 milyon TL alacağının yaklaşık 714.000 TL'si tahsilat riski taşıyor görünmektedir. Bu tutar doğrudan "kesin zarar" değildir; riskin büyüklüğünü ölçmeye yarayan yönetimsel bir tahmindir.
CFO aşağıdaki göstergeleri yakından izlemelidir:
- 90 günü aşan alacakların toplam ticari alacaklara oranı
- Gecikmiş alacakların aylar itibarıyla artış veya azalış eğilimi
- En büyük müşterilerin yaşlandırma durumu
- Ortalama tahsilat süresindeki değişim
- Bir müşterinin alacağının 30, 60, 90 ve 120 gün sütunlarına doğru sürekli ilerleyip ilerlemediği
Özellikle aynı müşterinin borcu sürekli daha ileri yaş gruplarına taşınıyorsa, şirket artık yalnızca satış yapmıyor; müşterisini finanse ediyor olabilir. Bu durum hem tahsilat riskini hem de işletme sermayesi ihtiyacını artırır.
Yorumlar
Yorumlar önce moderasyon bekler; onayladıktan sonra burada görünür. Yorum yazmak için hesap gerekmez.