Döviz kurunun “olması gereken” (denge kuru) düzeyini tek bir göstergeye veya tek bir teoriye dayanarak kesin biçimde belirlemek mümkün değildir. Çünkü farklı yöntemler kurun farklı ekonomik yönlerini ölçmektedir. EBA (External Balance Assessment = Dış Denge Değerlendirmesi) yaklaşımı, ülkenin cari dengesi, dış finansman koşulları ve reel kurdaki olası sapmaları dikkate alır. PPP (Purchasing Power Parity = Satın Alma Gücü Paritesi) yaklaşımı, ülkeler arasındaki enflasyon ve fiyat düzeyi farklılıklarından hareketle kurun uzun dönemde nasıl uyum sağlaması gerektiğini değerlendirir. REDK (Reel Efektif Döviz Kuru = Real Effective Exchange Rate = REER) yaklaşımı ise TL’nin reel değerini, ticaret yapılan ülkelerin para birimleri ve fiyat düzeyleriyle birlikte ele alır; burada kullanılan ortalama yöntemi, reel kurun son üç yıldaki tarihsel seyrine göre daha olağan kabul edilen bir düzeyi belirlemeyi amaçlar.
Bu nedenle EBA, PPP ve REDK yöntemlerinin aynı TL/USD kurunu vermesi beklenmez. Örneğin bir yöntem daha düşük, başka bir yöntem daha yüksek bir TL/USD kuru hesaplayabilir. Bu farklılık, yöntemlerden birinin yanlış olduğu anlamına gelmez; her yöntemin farklı bir ekonomik ilişkiyi öne çıkardığını gösterir. Dolayısıyla yöntemler arasındaki fark, hesaplanacak tahmini kuruna ilişkin model belirsizliği hakkında da bilgi verir. Bu nedenle tek bir kesin rakam yerine, farklı yöntemlerin sonuçlarını birlikte değerlendirerek bir ortalama kur tahmini ve buna eşlik eden bir kur aralığı oluşturmak daha sağlıklı bir yaklaşımdır.
Aşağıdaki tabloda, hesaplamalarımızdan elde edilen sonuçlar panoramik olarak verilmiştir:
| Gösterge | Modeldeki Değeri | Açıklama |
|---|---|---|
| 25.08.2026 spot USD/TL | 48,076 | Piyasa başlangıç noktası |
| EBA sonucu | 60,525 | Dış denge / reel aşırı değerlenme düzeltmesi |
| PPP sonucu | 69,171 | Türkiye-ABD göreli enflasyon farkı |
| REDK sonucu | 55,340 | Son üç yıllık reel kur ortalaması |
| Eşit Ağırlıklandırılmış Kur | 61,672 | Modelin sonucu |
| Tahmini “olması gereken” kur dağılımı | 55,968 – 67,377 | Tahmin ± ağırlıklı model standart sapması |
1. Hesaplamalarda kullanılan temel girdiler
Modelin önemli girdileri başlangıç ve güncel spot kur, Türkiye ve ABD enflasyon verileri, IMF tarafından raporlanan reel kur aşırı değerlenme değerlendirmeleri ve TCMB REDK değerleri hesaplamaların özünü oluşturmaktadır.
Kullanılan değişkenler aşağıda tabloda gösterilmektedir:
| Girdi | Değer | Dönem / kaynak |
|---|---|---|
| USD/TL başlangıç kuru | 26,5496 | 25.08.2023 – Exchange-rates.org |
| USD/TL güncel spot | 48,076 | 25.08.2026 – Bloomberg HT |
| Türkiye yıllık TÜFE | %61,78 | Temmuz 2024 – TÜİK |
| Türkiye yıllık TÜFE | %33,52 | Temmuz 2025 – TÜİK |
| Türkiye yıllık TÜFE | %31,75 | Temmuz 2026 – TÜİK |
| ABD CPI-U | 305,691 → 333,918 | Temmuz 2023 → Temmuz 2026 – BLS |
| IMF REER aşırı değerlenmesi | %11,0 / %5,2 / %12,1 | 2023 / 2024 / 2025 – IMF ESR |
| Güncel REDK | 105,96 | Temmuz 2026 – TCMB, TÜFE bazlı |
2. Üç yıllık dinamik EBA yaklaşımı
EBA bölümünün temel mantığı, gözlenen reel efektif döviz kurundan (REDK veya ingilizce kısaltma olarak REER) IMF tarafından değerlendirilen aşırı değerlenme oranını ayıklayarak her yıl için bir "denge REDK" düzeyi oluşturmaktır. Daha sonra 2023, 2024 ve 2025 yılları yaklaşık eşit ağırlıkla birleştirilir. Son aşamada güncel REDK ile bu denge REDK arasındaki oran spot USD/TL kuruna uygulanır.
Önce 2025=100 bazından hareketle geçmiş yılların yaklaşık gözlenen REDK değerleri yeniden hesaplanmaktadır. Hesaplamalar, 2024/2023 döneminde %11,9 ve 2025/2024 döneminde %7,5 reel değerlenme varsayımlarına dayanmaktadır.
2024 gözlenen REDK: 100 / (1 + 0,075) = 93,0233
2023 gözlenen REDK: 93,0233 / (1 + 0,119) = 83,1307
Ardından her yıl için IMF tarafından belirlenen aşırı değerlenme oranı ayıklanır. Reel kur endeksinin aşırı değerli olduğu varsayıldığında denge REDK, gözlenen REDK değerinin (1 + aşırı değerlenme oranı) katsayısına bölünmesiyle elde edilir.
2023 Hesaplanan REDK: 83,1307 / (1 + 0,11) = 74,8925
2024 Hesaplanan REDK: 93,0233 / (1 + 0,052) = 88,4251
2025 Hesaplanan REDK: 100 / (1 + 0,121) = 89,2061
| Yıl | Gözlenen REDK | IMF aşırı değerlenme | Hesaplanan REDK | Ağırlık |
|---|---|---|---|---|
| 2023 | 83,1307 | %11,0 | 74,8925 | %33,33 |
| 2024 | 93,0233 | %5,2 | 88,4251 | %33,33 |
| 2025 | 100,0000 | %12,1 | 89,2061 | %33,33 |
| Ortalama | 84,1746 |
Güncel REDK / EBA Hesaplanan REDK: 105,96 / 84,1662 = 1,25881
EBA’ya göre olması gereken USD/TL kuru: 48,076 × 1,25881 = 60,5185 TL/USD
Buna göre EBA yaklaşımı, 25.08.2026 tarihi için yaklaşık 60,52 TL/USD denge kuru üretmektedir.
3. Üç yıllık göreli satın alma gücü paritesi (PPP)
Göreli PPP yaklaşımı, iki ülkenin fiyat düzeyleri farklı hızlarda yükseliyorsa nominal döviz kurunun uzun dönemde bu enflasyon farkını telafi edecek yönde hareket etmesi gerektiği düşüncesine dayanır. Model, 25.08.2023 tarihindeki 26,5496 TL/USD kurunu başlangıç noktası olarak almakta ve Türkiye ile ABD arasındaki üç yıllık göreli fiyat değişimini bu kura uygulamaktadır.
Türkiye üç yıllık fiyat faktörü: (1 + 0,6178) × (1 + 0,3352) × (1 + 0,3175) = 2,845914
Türkiye birikimli fiyat artışı: 2,845914 − 1 = 1,845914 = %184,59
ABD üç yıllık fiyat faktörü: 333,918 / 305,691 = 1,092338
ABD birikimli fiyat artışı: 1,092338 − 1 = 0,092338 = %9,23
Göreli fiyat faktörü: 2,845914 / 1,092338 = 2,605341
PPP’ye göre olması gereken USD/TL kuru: 26,5496 × 2,605341 = 69,1708 TL/USD
PPP modeli yaklaşık 69,17 TL/USD ile üç yöntem arasındaki en yüksek “olması gereken kur” sonucunu vermektedir. Bunun temel nedeni, ele alınan üç yıllık dönemde Türkiye fiyat düzeyinin ABD fiyat düzeyine göre çok daha hızlı artmış olmasıdır. Ancak PPP kısa dönemde sermaye hareketleri, para politikası, risk primi, verimlilik ve dış ticaret yapısı gibi faktörleri doğrudan içermediği için tek başına kullanılmamalıdır.
4. Üç yıllık REDK ortalaması
REDK normalizasyonu, reel efektif döviz kurunun son üç yıldaki ortalama düzeyini bir referans noktası olarak kullanır. Bu yöntem, IMF aşırı değerlenme değerlendirmesini doğrudan uygulamaz; 2023–2025 döneminde yeniden hesaplanan reel kur endekslerinin basit ortalamasını “olması gereken kur” olarak kabul eder.
2023–2025 ortalama REDK: (83,1307 + 93,0233 + 100,0000) / 3 = 92,0513
Güncel / ortalama REDK: 105,96 / 92,0513 = 1,151097
REDK’e göre olması gereken USD/TL kuru: 48,076 × 1,151097 = 55,3401 TL/USD
Bu yaklaşım, yaklaşık 55,34 TL/USD kuru sonucunu vermektedir. Bu sonucun; EBA ve özellikle PPP sonucundan düşük olması, yöntemin esas olarak reel kurun son üç yıla ilişkin ortalamaya dayanmasından kaynaklanmaktadır.
6. Üç modelin sentezlenerek, “olması gereken kur”un hesaplanması
Hesaplamada model ağırlıkları EBA %33,33, PPP %33,33 ve REDK %33,33 olarak tanımlanmıştır. Ayrıntılar aşağıda tablo halinde sunulmuştur:
| Model | Denge kuru (TL/USD) | Ağırlık | Ağırlıklı katkı |
|---|---|---|---|
| EBA | 60,5247 | %33,33 | 20,1729 |
| PPP | 69,1708 | %33,33 | 23,0546 |
| REDK | 55,3401 | %33,33 | 18,4449 |
| Ortalama / Toplam | 61,6724 | %99,99 | 61,6724 |
Ağırlıklandırılmış olması gereken kur: 20,1729 + 23,0546 + 18,4449 = 61,6724 TL/USD
Model ayrıca üç yöntem arasındaki dağılımı ağırlıklı standart sapma ile ölçmektedir. Ağırlıklı model standart sapması 5,7047 TL’dir. Olması gereken kur 55,9677 – 67,3771 TL/USD aralığında değişmektedir. Bu aralık, model sonuçlarının birbirinden ne kadar ayrıştığını gösterir; olasılıksal veya istatistiksel bir güven aralığı değildir.
7. Spot kur ile hesaplanan kurun karşılaştırılması
Hesaplanan “olması gereken kur”un, 25.08.2026 tarihli spot kura oranı: 61,6724 / 48,076 − 1 = 0,28281 = %28,28’dir.
Bu hesap, “olması gereken kur”un 25.08.2026 tarihli TL/USD spot kurundan yaklaşık %28,28 daha yüksek olduğunu göstermektedir.
8. Duyarlılık analizi
Modelin farklı ağırlık varsayımlarına ne ölçüde duyarlı olduğunu aşağıda göstermektedir:
| Senaryo | EBA ağırlığı | PPP ağırlığı | REDK ağırlığı | Tahmini TL/USD |
|---|---|---|---|---|
| Alternatif baz | %50 | %25 | %25 | 61,39 |
| EBA ağırlıklı | %60 | %20 | %20 | 61,22 |
| Dengeli | %40 | %30 | %30 | 61,56 |
| PPP düşük | %55 | %15 | %30 | 60,27 |
Alternatif ağırlık senaryolarında “olması gereken kur”un yaklaşık 60,27 ile 61,56 TL/USD arasında değiştiği görülmektedir.
9. Ekonomik yorum, kullanım alanı ve sınırlılıklar
Günlük veya haftalık USD/TL kuru; para politikası kararları, rezerv yönetimi, sermaye akımları, risk primi, küresel dolar likiditesi, jeopolitik gelişmeler, beklentiler ve piyasa mikro yapısı gibi çok sayıda unsur nedeniyle model denge değerinden uzun süre sapabilir. Dolayısıyla hesaplanan “olması gereken kur” olan 61,7 TL/USD’ye bakılarak, "kur kesinlikle bu seviyeye olmalıdır" denilemez.
Model daha çok orta vadeli değerleme çalışmalarında kullanılmalıdır. Özellikle şirket bütçeleri, kur senaryoları, yatırım fizibiliteleri, ithalat-ihracat fiyatlama politikaları ve kur riski stres testlerinde, spot kurun yanında bir alternatif referans olarak kullanılabilir. Bununla birlikte CFO veya yatırımcı, bu değeri tek başına bir işlem sinyali olarak değil; farklı senaryoların hareket noktası olarak değerlendirmelidir.
Ayrıca üç modelin kendi sınırlılıkları vardır. EBA sonucu IMF değerlendirmelerinin ve geçmiş reel kur serisinin yeniden kurulumuna bağlıdır. PPP, fiyat düzeyi farkını güçlü biçimde yakalarken sermaye hareketlerini ve risk primini ihmal eder. REDK normalizasyonu ise yakın geçmiş ortalamasını denge kabul ettiği için yapısal rejim değişikliklerini tam olarak yansıtmayabilir. Bu nedenlerle üç yöntemin birlikte kullanılması tek bir yönteme göre daha dengeli bir çerçeve sağlar.
10. Nihai değerlendirme
Türkiye için 25 Ağustos 2026 itibarıyla “olması gereken kur” USD/TL kuru yaklaşık 61,67 TL/USD olarak hesaplanmaktadır. Model sonuçlarının yöntemler arası dağılımı ise yaklaşık 56,0 – 67,4 TL/USD bandına işaret etmektedir.
Veri kaynakları
| Kaynak | Modelde kullanılan veri |
|---|---|
| IMF External Sector Report 2024, 2025, 2026 | Türkiye REER/EBA değerlendirmeleri | imf.org/en/Publications/ESR |
| TCMB | TÜFE bazlı Reel Efektif Döviz Kuru | tcmb.gov.tr |
| TÜİK | Tüketici Fiyat Endeksi | data.tuik.gov.tr |
| U.S. Bureau of Labor Statistics | CPI-U | bls.gov/cpi |
| Bloomberg HT | 25.08.2026 USD/TRY piyasa kuru | bloomberght.com |
| Exchange-rates.org | 25.08.2023 tarihsel USD/TRY kuru | exchange-rates.org |
ÖNEMLİ NOT: Burada kullanılan “olması gereken kur” veya “denge kuru” ifadeleri, ilgili modelin varsayımları altında hesaplanan teorik/referans değeri ifade etmekte; piyasa kuruna ilişkin kesin bir tahmin, hedef veya politika önerisi anlamına gelmemektedir.
Bu çalışmadaki hesaplamalar belirli veri, yöntem ve varsayımlara dayanan akademik tahminlerdir; kesin bir kur tahmini veya hedef kur niteliğinde değildir. Sunulan bilgi ve değerlendirmeler yatırım danışmanlığı veya alım-satım tavsiyesi oluşturmaz. Ekonomik koşulların, verilerin ve model varsayımlarının değişmesi sonuçları önemli ölçüde değiştirebilir.
Yorumlar
Yorumlar önce moderasyon bekler; onayladıktan sonra burada görünür. Yorum yazmak için hesap gerekmez.