Reel Faiz

Kısa tanım

Reel faiz, nominal faizden enflasyonun düşülmüş halidir. Karar anındaki ölçü beklenen enflasyona (ex ante) dayanır; gerçekleşen enflasyon (ex post) ise sonucu ölçer. Bu sayı, borçlunun reel yükü ve tasarruf sahibinin reel getirisidir.

Ayrıntılı açıklama

Fisher’in r − π yaklaştırması yüksek enflasyonda yetersizdir; bileşik formül gerekir. Hangi enflasyon (π)? Tüketici fiyat endeksi (TÜFE / CPI), yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE / PPI) veya firmanın kendi sepeti - borçlu ile alacaklı aynı sepeti paylaşmaz.

Negatif reel politika faizi talebi şişirebilir; ticari krediler ise hâlâ pozitif reel kalabilir. Makul getiri tartışması, reel faizin sömürü değil risk primi olduğu yerde durur.

CFO açısından neden önemlidir?

Yatırım eşiği getirisi (hurdle) ve stok politikası reel faize bakmalıdır. Nominal yüzde 40, enflasyon yüzde 45 iken borç yükü başkadır.

Nasıl hesaplanır?

r_reel ≈ (1 + r_nominal) / (1 + π) − 1 (π = beklenen veya gerçekleşen enflasyon)

Yüksek enflasyonda (π) bileşik formül zorunludur. r − π yaklaştırması yalnızca küçük oranlarda yeterlidir.

Formüldeki değişkenler

• r_nominal: nominal faiz oranı
• π: enflasyon (karar anındaki beklenti; gerçekleşen sonuç)

Nasıl yorumlanır?

Karar anındaki reel faiz, kararın fiyatıdır; gerçekleşen reel faiz kimin kazandığını anlatır. Beklenti sapması bir servet transferidir.

Sayısal örnek

Nominal kredi faizi yüzde 48, beklenen TÜFE yüzde 35: r_reel ≈ 1,48 / 1,35 − 1 ≈ yüzde 9,6. Enflasyon yüzde 50 olsaydı reel faiz ≈ −yüzde 1,3.

Tanımlar eğitim ve analiz amaçlıdır. Yatırım, kredi veya vergi tavsiyesi değildir.